مطالعات خاورمیانه

در این وبلاگ سعی برآن است تا موضوعات علمی و خبری در زمینه ی مطالعات منطقه ی خاور میانه ارائه گردد.

سلاح های شیمیایی مخالفان سوری ؛ بهانه ای برای حمله به سوریه
نویسنده : امیر جعفری - ساعت ۸:٢۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/٦/٧
 

استفاده از سلاح های شیمیایی توسط گروه های مخالف سوری در واقع بدترین جنایتی بود که در چند ماه اخیر صورت گرفت.  سازمان ملل در گزارشی که توسط رابرت سری نماینده ویژه سازمان ملل متحد برای امور صلح در خاورمیانه اعلام کرد که 13 مورد استفاده از سلاح کشنده شیمیایی در سوریه تایید شده و گزارش آن به شورای امنیت ابلاغ شده است.


از جنگ داخلی سوریه که از ژانویه 2011 شروع شده بیش از دو سال می گذرد و بیش از صد هزار کشته نیز بر جای گذاشته است. در حال حاضر سوریه به جولانگاهی برای گروه های افراطی وهابی، سلفی و تکفیری تبدیل شده که در نبرد با ارتش سوریه از هیچ جنایتی ابا ندارند. دیدن تصاویر جنایات مشمئز کننده این گروه ها که دل هر انسانی را به درد می آورد. قتل دسته جمعی نظامیان و غیر نظامیان، بریدن سر در مقابل دوربین، کشتن کودکان و زنان، تجاوز، اعمالی است که هر روزه توسط مخالفان بشار اسد صورت می گیرد. نکته جالب این جاست که آنها این تصاویر و ویدئوها را با افتخار در اینترنت و شبکه های وابسته به خود پخش می کنند.

استفاده از سلاح های شیمیایی توسط گروه های مخالف سوری در واقع بدترین جنایتی بود که در چند ماه اخیر صورت گرفت.  سازمان ملل در گزارشی که توسط رابرت سری نماینده ویژه سازمان ملل متحد برای امور صلح در خاورمیانه اعلام کرد که 13 مورد استفاده از سلاح کشنده شیمیایی در سوریه تایید شده و گزارش آن به شورای امنیت ابلاغ شده است.

بان کی مون دبیرکل سازمان ملل این گزارش را نگران کننده دانست و خواستار تحقیقات بیشتر در این مورد شد. دولت روسیه نیز پیش تر اظهار داشته بود که تروریست های سوری در ماه مارس (فروردین) گذشته در نزدیکی شهر حلب از سلاح های شیمیایی استفاده کرده بودند.

در پی این گزارشات دولت سوریه خواهان تحقیقات سازمان ملل در این زمینه شد. به نظر می رسد مخالفان مسلح سوری به دنبال فرسایشی شدن جنگ داخلی و عقب نشینی های متوالی از مواضع خود، دست به توطئه ای زده اند تا دولت سوریه را متهم به استفاده از سلاح های شیمیایی کنند. این توطئه که در راستای اقدامات غرب و کشورهای حامی تروریست های مخالف اسد قرار دارد، خواهد توانست تجهیز نظامی و مالی مخالفان را مشروعیت بخشد.  

به گزارش خبرگزاری سوریه نیوز، بشار الجعفری، نماینده دائم سوریه در سازمان ملل در مصاحبه‌ای مطبوعاتی اعلام کرد: اتهاماتی که اخیرا علیه سوریه مبنی بر استفاده از سلاح شیمیایی علیه مخالفان، تاکید کرد این اقدام در حقیقت بخشی از حملات خصمانه‌ای است که به هیچ وجه واقعیت ندارد. وی افزود: این دولت سوریه بود که خواهان انجام تحقیقات درباره جنایت در منطقه خان العسل شد.
 الجعفری با متهم کردن فرانسه و انگلیس به تحریک سایر کشورها علیه سوریه عنوان داشت: دولت سوریه اسنادی در اختیار دارد که ثابت می‌کند گروه‌های مخالف از سلاح شیمیایی استفاده کرده‌اند. این اظهارات الجعفری در واکنش به سخنان تحریک آمیز نماینده دایم فرانسه در سازمان ملل متحد صورت گرفت که پیشتر گفته بودکه مقامات سوریه همچنان از سلاح های شیمیایی در مبارزه با مخالفان مسلح استفاده می کنند.

نکته حائز اهمیت این است که در ماه ژوئن باراک اوباما استفاده از سلاح هسته ای توسط ارتش سوریه را خط قرمز کاخ سفید خوانده بود که این امر ایالات متحده را برای ارسال کمک های نظامی به شورشیان سوری مجاب می سازد. بنابراین اتهام استفاده از سلاح شیمیایی به حکومت اسد تنها بهانه ای در دستان آمریکا جهت فشار و تهدید بشار اسد و نیز ارسال سلاح به مخالفان مسلح اسد و در نتیجه دامن زدن به جنگ داخلی در سوریه خواهد بود.

به دنبال گزارش استفاده از سلاح شیمیایی در سوریه، دولت اسد و سازمان ملل به توافق رسیدند تا بازرسانی برای بررسی و تحقیق پیرامون این موضوع راهی دمشق شوند. این توافق در پی درخواست های مقامات سوریه  از دبیرکل سازمان ملل بود که گروه کارشناسان سلاح‌های شیمیایی خود را جهت مشاهده آثار و علایم حملات و بقایای تجهیزات به جا مانده از کاربرد سلاح‌های شیمیایی به منطقه اعزام کنند. دبیرکل سازمان ملل با این درخواست موافقت کرده اما در نظر دارند که به این بهانه حافظان به ظاهر صلح سازمان ملل را نیز در سراسر مناطق درگیر مستقر سازند.

در پی این توافق، به دعوت دولت سوریه آنجلا کین نماینده ارشد سازمان ملل در امور خلع سلاح و آکه سلستروم رییس کمیته حقیقت یاب سازمان ملل به منظور بررسی اتهام استفاده از سلاح های شیمیایی در درگیری های سوریه در روزهای ۲۴ و ۲۵ جولای ملاقات هایی را در دمشق با مسئولان دولت سوریه آغاز کردند. هر دو نماینده سازمان ملل، در گذشته نیز در منطقه خاورمیانه فعالیت هایی را داشتند. کین در دوران تصدی خود به عنوان معاون دبیرکل در امورسیاسی، یکی از مهم ترین و پرچالش ترین پرونده منطقه خاورمیانه یعنی مناقشه فلسطین و رژیم صهیونیستی را برعهده داشت.

آنجلا کین در ماه مارس 2012 جایگزین سرجیو دورات در پست امور خلع سلاح سازمان ملل شد. پیش از این کین معاون دبیرکل در امور سیاسی بود، تمرکز اصلی وی بر پیشگیری و حل منازعات قرار داشت. در این مقام، او مسئولیت رسیدگی به اختلافات منطقه ای و ایجاد استقلال، مساله فلسطین و حمایت از طرح های سیاسی در عراق، نپال و خاورمیانه را برعهده داشت.

آکه سلستروم نیز پیشتر جزو بازرسانی بود که در دهه 1990 به تحقیق در مورد سلاح های شیمیایی و بیولوژیکی رژیم صدام مشغول بودند. کمیته حقیقت یاب آنکسام در دهه 1990 پس از کشف تجهیزات شیمیایی به خنثی و نابودسازی آنها پرداخت. در سال 2002 نیز برای بررسی این موضوع که آیا عراق دوباره برنامه سلاح های ممنوعه را در پیش گرفته به این کشور بازگشت. هرچند آنها در سال 2002 هیچ مدرکی را در این زمینه کشف نکردند.  وی همچنین پست معاونت هانس بلیکس را در آن زمان بر عهده داشت.

اما آنچه در سوریه پیرامون استفاده از سلاح شیمیایی در جریان است، دو طرف دارد؛ یک ارتش سوریه با قدرت نظامی کلاسیک و برنامه دار، و در طرف دیگر گروه های مسلح مخالف اعم از سلفی‌ها، القاعده، جبهه النصره، وهابی‌ها، ارتش ملی، ارتش آزاد و تروریست‌های اجیرشده عرب و اروپایی قرار دارد که روز به روز در حال ضعیف شدن هستند و به صورت غیرمنظم در حال نبرد با ارتش اند.

در اواسط مارس بود که خبرگزاری دولتی "سانا" روز سه‌شنبه (۲۹ اسفند) از حمله موشکی "تروریست‌ها‌‌" به شهر حلب و استفاده از سلاح شیمیایی در این حمله خبر داد.  وزیر کشور سوریه، عمران الشعبی با حضور در تلویزیون این کشور اعلام کرد که مخالفان اسد موشکی حامل مواد شیمیایی شلیک کرده‌اند که به خان‌العسل در استان حلب اصابت کرده است. الشعبی گفت که در این حمله ۱۶ نفر کشته و ۸۶ نفر دیگر زخمی شده‌اند.

پیش از آن گروههای تروریستی پنجم نوامبر سال 2012میلادی در فیلمی که در پایگاههای اینترنتی پخش کردند در حال آماده سازی مواد شیمیایی بودند و این مواد را در مقابل دوربین بر روی یک موش آزمایش کردند و آشکارا گفتند علیه سوریها نیز به کار خواهند گرفت.

در پی این کشتار کشورهای غربی انگشت اتهام را به سوی حکومت اسد نشانه گرفتند. اما شواهدی وجود داشت که نشان می داد گروه های مخالف از این سلاح ها استفاده کرده اند. دولت اسد از سازمان ملل خواهان تحقیق پیرامون آن شد. یکی از شاهدانی که سازمان ملل خواهان همکاری وی با تیم تجسس برای روشن شدن موضوع شد، خبرنگار روسی به نام آناستازیا پوپووا بود که موارد استفاده از سلاح های شیمیایی در سوریه را تایید می کند، لذا او باید با همکاری سازمان ملل مشخص کند که تاکنون چه نوع موادی در جنگ افزارهای بکار گرفته شده در منازعات داخلی سوریه مورد استفاده قرار گرفته اند.

نمایندگی روسیه در سازمان ملل نیز با ارائه گزارشی با عنوان نگاهی از درون به بحران سوریه به مشاهدات خانم پوپووا استناد کرد که طی هشت ماه حضورش به عنوان خبرنگار در جنگ های داخلی شاهد استفاده گروه های مخالف دولت از سلاح شیمیایی بوده است. وی در مقر سازمان ملل فیلم کوتاهی را به نمایش در آورده بود که نشان می داد نیروهای مخالف بشار اسد در منطقه خان العسل از سلاح شیمیایی استفاده کرده بودند. پوپووا در این فیلم مصاحبه هایی با شاهدان عینی، تیم پزشکی معالج قربانیان این حوادث و تیم های متخصص دانشگاه حلب انجام داده بود که کاملا این ادعا را ثابت می کرد.

در هیمن حال مایکل چوسودوفسکی، عضو «مرکز تحقیق برای جهانی‌سازی» از مونترال در گفت‌وگو با شبکه پرس تی‌وی بیان کرد: شبکه خبری سی‌ان‌ان چند ماه قبل تایید کرد که پیمانکارانی از سوی پنتاگون استخدام شدند تا چگونگی استفاده از سلاح‌های شیمیایی را به تروریست‌ها در سوریه آموزش دهند.

بیانیه‌ای نیز از سوی کمیسیون مستقل سازمان ملل منتشر شد که صراحتا تایید کرده است که این تروریست‌ها که از حمایت امریکا و متحدانش برخوردارند گاز اعصاب مرگبار سارین در اختیار دارند و از آن بر ضد غیر نظامیان سوری استفاده می‌کنند.

گروهک‌های مسلح در سطح محدود از گاز خطرناک و مختل‌کننده سیستم اعصاب سری سارین با علامت اختصاری GB و همچنین گاز خفه‌کننده (احتمالاً فسژن و دی‌فسژن) از مرز ترکیه و شمال لبنان علیه مردم بی‌گناه اطراف شهر حلب و مناطقی که شبه نظامیان با مقاومت‌های مردمی روبه‌رو شده‌اند، استفاده کرده اند که موجب مصدومیت تعداد قابل توجهی از مردم مناطق مورد حملات به خصوص زنان و کودکان شده است.

خان العسل درنزدیکی حلب یکی از مناطقی است که شاهد استفاه از سلاح های شیمیایی بوده است و همزمان با سفر بازرسان سلاح‌های شیمیایی سازمان ملل متحد از سوریه شاهد درگیری‌های شدید و سخت بین نیروهای ارتش سوریه با عناصر مسلح وابسته به ارتش آزاد و جبهه النصره بود  و در نهایت نیز به دست گروه های مسلح مخالف افتاد. یکی از دلایل اصلی اشغال دوباره این منطقه توسط تروریست ها، پاکسازی مکان هایی است که در چندین مرحله توسط آنها مورد حمله سلاح های شیمیایی قرار گرفته است.

اعزام گروه تحقیق سازمان ملل برای بررسی ابعاد این حملات نیز با تاخیر صورت گرفت که عملا با گذشت زمان آثار استفاده از سلاح های شیمیایی از بین خواهد رفت. با حضور کمیته تحقیق در سوریه با دو مقوله روبه رو هستیم. با اشغال دوباره منطقه خان العسل توسط تروریست ها، تحقیق از این منطقه مشکوک دچار اختلال می شود و از سوی دیگر درخواست گروه تحقیق است که خواهان بازرسی از مناطق دیگر درخاک سوریه است، موردی که در توافق با دولت سوریه وجود نداشت. بازرسی از مکان ها و مناطق دیگر تحت فشار آمریکا، فرانسه و انگلیس مطرح شده و پرواضح است این کشورها نهایت تلاش خود را می کنند تا با مطرح کردن موضوعات حاشیه ای، گروه های مسلح مخالف را از اتهام استفاده از سلاح های شیمیایی مصون دارند.

به نظر می رسد آنچه مدنظر کشورهای غربی از گزارش کمیته حقیقت یاب سازمان ملل است، ارائه گزارشی با موضوع عدم همکاری دولت سوریه در زمینه تحقیقات سازمان ملل است. بدین صورت که در پی افزایش درخواست های خارج از توافقنامه میان سازمان ملل و سوریه، درنهایت کار کمیته تحقیق به ریاست اکی سلستروم ناتمام به پایان رسد و در گزارش خود دولت سوریه را به عدم همکاری و سنگ اندازی در مسیر تحقیقات متهم کنند. نتایجی که جبهه غربی- عربی از استفاده سلاح های شیمیایی در پی آنند، نه محکومیت استفاده از این سلاح ها، بلکه به چالش کشیدن و تضعیف بشار اسد پس از موفقیت های ارتش سوریه در بیشتر جبهه های نبرد علیه مخالفان مسلح، است. سناریویی که با طرح مسائل حاشیه ای توسط کشورهای غربی دور از ذهن نیست.

 

 

چاپ شده در: دوهفته نامه تراز 15 مرداد 1392