مطالعات خاورمیانه

در این وبلاگ سعی برآن است تا موضوعات علمی و خبری در زمینه ی مطالعات منطقه ی خاور میانه ارائه گردد.

کنفرانس خاورمیانه آفریقا آپارتاید
نویسنده : امیر جعفری - ساعت ٥:٤٥ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٩/۱۳
 

 

 

 

 

 

 

به همت دکتر مجیدی سفیر ایران دریونسکو و دکتر دوست محمدی مدیر گروه مطالعات منطقه ای دانشکده ی حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران برگزار گردید . این کنفرانس با دعوت سفیر گابن در یونسکو و سید علیرضا قریشی کارشناس مطالعات آفریقا و محمدرضا سمری کارشناس مطالعات فرهنگی و آفریقا در روز دوشنبه 1 آذر در سالن مطالعات عالی بین المللی دانشگاه تهران برگزار شد.


این کنفرانس بااستقبال گسترده ی دانشجویان و اساتید رو برو شد . درا بتدای جلسه دکتر مجیدی که ترجمه ی همزمان را نیز بر عهد ه داشتند به معرفی سفیر گابن در یو نسکو پرداختند.با خوشامدگویی دکتر مجیدی به سفیر گابن جلسه شروع می شود.

سفیر گابن در ابتدا به معرفی کشور خود می پردازد . گابن کشور ی کوچک در غرب آفریقای مرکزی است با مساحتی درحدود 270 هزار کیلومتر مربع و جمعیتی در حدود یک میلیون و پانصد هزار می باشد. زبان رسمی کشور فرانسه می باشد . تا سال 1960 مستعمره ی فرانسه بود که در آگوست همان سال مستقل می شود . آب و هوای این کشور گرم و مرطوب و استوایی با میانگین دمای 25 درجه سانتیگراد  از مشخصات آب و هوایی گابن است ، 75 درصد این سرزمین دارای پوشش جنگلی است و دارای منابع غنی کانی ازجمله هیدرو کربن نیز می باشد و درگذشته عضو اوپک بوده است . اغلب مردم گابن از نژاد بانتو (Bantu) هستند در ضمن اینکه این کشور دارای   40گروه قومی با زبان ها و فرهنگ ها ی گوناگون  دیگر نیز می باشد.

 او به معرفی کتاب خود نیز پرداخت که درباره ی دوران استقلال گابن ، دوره ی پس از آن و حضور این کشور در حوزه ی بین الملل و مجامع بین المللی می باشد. اولین رئیس جمهور گابن  به نام Leon M’baدر سال 1961 انتخاب میشود . پس از مرگ  اولین رییس جمهور گابن در سال 1967 بونگو معاون او در سال 1967 به جای وی بر مسند قدرت قرار می گیرد. وی موقعیت بین المللی گابن   را در سه سطح تحلیل سازمان ملل سازمان وحدت افریقا و سازمان فرانکو فونی در نظر می گیرد. از نظر وی آپارتاید سیستم مخصوص افریقای جنوبی است که ماندلا با ابین سیستم به مبارزه برخاست.

 وی خاور میانه را مجموعه ای  از کشورها که از مصر شروع شده و همه کشورهای غرب آسیا را شامل کشورهای مدیترانه ای فلسطین لبنان سوریه ترکیه اردن میداند. پس از پایان جنگ جهانی دوم فرانسه تلاش کرد تا مستعمراتش را سامان دهد و دوگل اجلاسی را در سال 1944 برگزار کرد و تعریف جدیدی از نووع ارتباطش ب یان کشورهت ارایه کرد مه بعدها شاهد استقلال این کشورها بودیم. دوران دو قطبی دورانی بوده است که یک قطب کاپیتالیسم به رهبری امریکا و قطب دیگر سوسیالیسم به رهیری شوروی در آن حضور داشت. روایط دو گروه که موازنه وحشت در ان حاکم است به یارگیری می پردازد. بحران کوبا درسال 1962 بین لامریکا و شوروی نشان می دهتد که منازعه از سطح جهانی و سطح منطقه ای کشیده شده است.  نماینده گابن در یونسکو در بخش اول مطالعات خودکه به بررسی مسایل بین المللی  تا سال 1967 مپردازند، سه جنگ بین اعراب و اسراییل را در خاور میانه مورد توجه قرار داده است

گابن سعی می کند در اوایل استقلال با 15 کشور ارتباط برقرار کند و در سطح سازمانهای بین المللی  در دو  سطح سازمان ملل و سازمان وحدت افریقا فعال می گردد. در بخش دوم مطالعات خود تلاش می کند تا نسبت گفتمان با حوزه عمل بررسی کند.وی مطالعات موردی خود را نسبت به سازمان ملل و سازمان وحدت افریقا و سازمان فرانکو فونی مشخص کرده و نیز در پی یافتن پاسخ این سوال است که ایا بین سیاسیت اعمالی و اعلامی ارتباطی وجود دارد یا نه؟ از این منظر وی به حضور گابن در سازمانهای بین المللی راجع به اپارتاید و مساله فلسطین مد نظر قرار می دهد. در 8 موردی که در سازمان وحدت افریقا رای گیرید شده است در 5 مورد شرکت نکرده و در یک مورد رای ممتنع داده و در دو مورد که راجع بع ارتاید بوده صراحتاً علیه آپارتاید رای داد. در 5 موردی  که نبوده وقت رای گیری دلایل مختلفی وججود دارد یکی از اونا فشار خارجی بخضوص فشار شدید فرانسه یا دراعتراص بخود قطعنامه و عناوین مطرح شده که عدالت در ان رعایت نشده بود است.

در  زمینه حمایت از فلسطین گابن کمکهای مالی منظمی به ایم کشور داشته است.

در ادامه کنفرانس آقای ثمری کارشناس مطالعات فرهنگی افریقا و خاورمیانه به ایراد سخنرانی پرداخت. به عقیده وی بین پدیده اپارتاید در افریقا و پدیده رزیم صهیونیستی در خاورمیانه اشتراکاتی وجود دارد

او سه ویژگی را در منطقه خاتور میانه برجسه می داند

1.      مهمترین ویژگی  تنیدگی فرهنگی گسترده در کل منطقه است. با وجو نفاوت اقتصادی اجتماعی مالی جغرافیایی چتر ارزشی کل منطقه را دربر گرفته است و مذهب در کل منطقه تجلی دارد.

2.      .اختصاد خاورمیانه اقتصادی استخراجی و کشاورزی است و اقتصائد تولیدی در این منطقه وجو دارد و این موجب عدم ارتباط با چرخه سیستم سرمایه داری است.

3.      سومین ویژگی خاور میانه: از زمان جنگهای صلیبی غرب تلاش داشته حضور خود را در این منطقه نهادینه کندکه این تلاش منجر به تولد رژیم منحوس و منفور صهیونیستی در این منطقه می شود.

هر سه ویزگی که در باره خاورمیانه ذکرشد در افریقا نیز قابل ذکر است البته همگونی فرهنگی در افریقا مانند خاور میانه نیست و دلیل اصلی ان مذهب است .اسلام این فراگیری را  در خاور میانه تسهیل کرد ه است. تنیدگی ارزشی گسترده در افریقا وجمود داردو روح فرهنگی افریقایی در همه کشورهای منطقه افریقا قابل مشاهده است. غرب نیز همیشه در صدد نهادینه کردن حضور خود در افریقابوده است . از لحاظ اقتصادی گرچه در ساختار تفاوتهایی بین دو منطقه وجود دارد اما دارای اقتصاد استخحراجی و کشاورزی می باشد.  بنابر این در بررسی منازعات منطقه ای در افریقا و خاور میانه کانون بحرانی به نام  آپارتاید داشتیم که محو شد و منازعه ای به نام  اسراییل در خاور میانه داریم که  تاکنون وجو دارد. نگاه به ساختار تاریخی فرهنگی اجتماعی خاور میانه مشخص می کند که اساذی وصله ناچسب این منطقه می باشد. کشورهای عربی خاورمیانه چه از نظر زبانی و چه از نظر  مذهب پیوند گسترده تری دارند و ازلحاظ مذهب این پیوند با ترکیه و ایران همپوشانی پیدا می کند.در مورد اسرائیل هیچ نوع قرابت فرهنگی ،اجتماعی ، اقتصادی و مذهبی با منطقه ندارد بنابراین سرنوشت این رژیم محکوم به ازبین رفتن است .حضور اسرائیل ،حضوری موقتی است و استمرار نخواهد داشت.

وی درگیری و منازعه در خاورمیانه ، ویژگی برجسته آن می داند ، به عقیده ی وی سه موضوع در مورد شیوه ی منازعات در منطقه مطرح هستند که به قرار زیر می باشند

1 . کانون های متخاصم در منطقه فراوان می باشندو امنیت در این منطقه به صورت معما است ، همواره دوستی یک بازیگر با بازیگر دیگر به معنای متضمن خصومت یک بازیگر با بازیگر دیگر است .

2. امنیتی دیدن منطقه . نخبگان این منطقه همواره با تصور عدم امنیت کشور خود روبه رو بوده اند .درنتیجه پیوند های منطقه ای با این ذهنیت سخت شکل می گیرند چرا که ذهنیت امنیتی است.

3. بافت های منطقه . تحلیل گران برای هر منطقه یک فرمول ارائه می دهند ، حال آنکه دربار ه ی خاورمیانه دستیابی به یک فرمول ویژه ی امنیتی به دلیل وجود تنوع قومی ، فرهنگی و تداخل جریانات بین المللی و منطقه ای مشکل به نظر می رسد.

در ادامه جناب آقای قریشی به ایراد سخنرانی پرداخت

برای شناخت هرمنطقه ای اطلاعات اولیه نیاز است . چرا همه ی نگاه ها به آفریقا دوخته شده است ؟ 14 درصد جمعیت جهان ، 20 درصد منابع جهان ، 60 درصد الماس دنیا ، 90 درصد پلاتونیم و 17 درصد طلای جهان دراین قاره وجود دارند. کنگو 5 درصد تولید مس جهان را دراختیار دارد . نیجر از لحاظ دارا بودن منابع اورانیم در جایگاه سوم جهان قرار دارد .

از نظر جمعیتی این قاره بازار بزرگ مصرفی مطلوبی برای کل دنیا و بویژه غرب می باشد. پس از جنگ جهانی دوم نگاهی استعماری وآپارتایدی نسبت به این قاره وجود داشت . اما پس از فروپاشی شوروی در سال 1990 نگاه آپارتایدی نسبت به این قاره کم رنگ تر گردید. بوش وزیرخارجه خود را یک سیاه پوست انتخاب می کند و رئیس جمهور کنونی آمریکا نیز سیاه پوست است . فعالیت های فرهنگی و سیاسی آمریکا دراین قاره افزایش یافته است . بیل کلینتون طی نطقی در اجلاس آمریکا .افریقا اعلام میکند:"ازنظر من ایجاد ارتباط بین اقتصاد آ فریقا و جهان و بهبود ارتباط میان امریکا و افریقا یک اولویت است ." در کنگره قانونی تصویب می شود که کشور های افریقایی می توانند بدون پرداخت مالیات کالا های خود را به امریکا صادر کنند. جایگاه آفریقا برای امریکا ،جایگاه ویژه و مخصوص می باشد و دارای منافع درازمدت دراین قاره می باشد . در نگرش آمریکا اصل انرژی مد نظر می باشد . 14 درصد از واردات نفت امریکا از نیجریه و خلیج گینه صورت می گیرد درحالیکه 17 درصد این واردات ازخلیج فارس می باشد. سیاست امریکا در متنوع ساختن منابع تامین نفت خود با سرمایه گذاری در افریقا همراه گشته است. از نگاه دولت مردان آمریکا ، سیاست های این کشور مبتنی بر منافع و اقدام متقابل و تلاش برای ورود به اقتصاد جهانی و رشد آن می باشد.این هدف با توسعه دموکراسی ، احترام به حقوق بشر و همکاری با دولت های افریقای همراه می باشد. در دوران جنگ سرد امریکا، افریقا را تقریبا رها کرده بود .فرانسه و انگلیس مجری سیاست های غرب دراین قاره بودند . اما بعد ازجنگ سرد حضور گسترده تری می یابد و این نکته مؤید این نکته است که نگاه استعماری به امریکا دراین قاره همچون انگلیس و فرانسه وجود ندارد.

در ادامه سفیر گابن در یونسکو به ادامه ی بحث خود می پردازد

پس از به ریاست جمهور رسیدن Leon M’ba   در سال 1960 تعداد سفارتخانه ها دراین کشور از 15 سفارتخانه به 45 سفارت خانه افزایش می یابد . در مقطع زمانی 1968 تا 1995 ، 53 نمایندگی خارجی چه دائم و چه غیر دائم ایجاد می شوند.

با توجه به اینکه در کنار عضویت در سازمان ملل در سازمان اتحادیه افریقا نیز نیز عضویت دارد ، مسئله ی فلسطین را به مسئله ی آفریقا تبدیل می کند و به تلاش جهت مبارزه با آپارتاید رژیم صهیونیستی می پردازد. یاسر عرفات همیشه به عنوان عضو ناظر در جلسات سازمان اتحادیه ی افریقا حضور داشت. در مقطع زمانی 1968 تا 1985 گفتمتن گابن نسبت به فلسطین چه در سازمان ملل و چه در سازمان اتحادیه ی افریقا ، گفتمانی قاطع در حمایت از حقوق مردم فلسطین بود ه است. در بین سال های 1985 تا 1995 ، 58 مورد سند در زمینه ی آپارتاید مطرح می شود که در 56 مورد گابن رای مثبت جهت مبارزه با این پدیده داد ه و 2 رای نیز ممتنع بود ه است . در همین مقطع 97 سند درمورد خاورمیانه و فلسطین صادر شد که در اکثر جلسات رای گابن رای علی بود ه است و تنها در 13 جلسه این کشور غایب بود. از آنجا که اتحادیه فرافوکونی در 1985 تاسیس گردید ، 6 سند در مورد فلسطین  مورئ برسی قرار گرفته که گابن در 6 مورد رای مثبت داده است . در پایان وی معتقد است که در سه مورد سیاست ها ، رای گیری ها و اعمال سیاست ها که درمورد خاورمیانه و آپارتاید بوده ، سیاست های اعمالی افریقا و نیز گابن قاطع بود ه است.

در جمع بندی که آقای قریشی صورت می دهد  وی به نگاه چین به این قاره می پردازد . گشایش مجمع همکاری چین و افریقا ، تامین منابع خام از این قاره و بهره مندی از آرای کشور های این قاره به نفع خود در مجامع بین المللی ، از اولویت های چین در افزایش سطح روابط با این قاره می باشد. چین علاوه بر صدور کالا به این قاره ، نیروی انسانی فراوانی رابه این قاره گسیل داشته و تقریبا در همه ی کشور های قاره به صورت گسترده فعال می باشند.

نگاه ایران نسبت به افریقا بعد ازانقلاب ،نگاهی متفاوتی بود ه است و نگاه ایران ،انسان دوستانه و مبتنی بر اندیشه های امام خمینی (ره) می باشد. ایران باید از این ظرفیت ها استفاده کند و حضور خود را در این قاره افزایش دهیم و دیپلماسی عمومی باید دراین روابط بیشتر درنظر گرفته شود و به بخش خصوصی نیز این فرصت داده شود تا حضور خود را در افرقا فعالانه تر سازد

آقا ی ثمری نیز در فرصت باقی مانده به نتیجه گیری مباحث خود می پردازد . نکته ی اخر که باید بیان شود این است که نگاه ما به افریقا همواره با افسوس بود ه و تنها نظاره گر اقدامات دیگر کشورها دراین رابطه هستیم. با برنامه ریزی های که کرده ایم هنوز نتوانسته ایم به اهداف خود برسیم . از لحاظ اقتصادی اگر ازتوانایی لازم برخوردار نباشیم نخواهیم توانست در دیگر حوزه ها تاثیرگذار باشیم. موضوع ، امنیت ملی و منافع ملی است و آمریکا و چین و رژیم صهیونیستی با این نگاه به افریقا می نگرند. ما باید سیاست های خود را در مورد افریقا مورد تجدید نظر قرار دهیم .

در پایان دکتر مجیدی به نتیجه گیری از کنفرانس می پردازد. او جایگاه مطالعات آفریقا در ایران را خالی می داند و بیان می دارد که باید به این موضوع توجه ویژه ای شود. به نظر وی باید سیاست خود را در این زمینه مورد بازبینی قرار دهیم. در زمانی که ما قدرت دریایی بودیم در زنگبار اسامی ایرانی وشیرازی استفاده می شد. باید حوزه ی آکادمیک در این زمینه فعال گردد. آینده ی جهان در آفریقا و امریکای لاتین می باشد و در این حوزه باید کار شود. جهان دیگر جهان قرون 19 و 20 نیست. بلوک رأی در مکان های دیگری غیر از غرب اروپا قرار دارد. تلاش در جهت ایجاد سفارت گابن در ایران در حال انجام می باشد و گابن می تواند دروازه ی ورود ایران به غرب افریقا باشدو در پایان از سفیر گابن در دانشگاه تهران قدردانی می شود. و هدیه ای به رسم یادبود به وی تقدیم گردید .

 تهیه ی گزارش :امیر جعفری