مطالعات خاورمیانه

در این وبلاگ سعی برآن است تا موضوعات علمی و خبری در زمینه ی مطالعات منطقه ی خاور میانه ارائه گردد.

اعراب و مباحث هسته ای در خاورمیانه و خلیج فارس
نویسنده : امیر جعفری - ساعت ٧:۳٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٩/٦
 

 

خاورمیانه در مسیر هسته ای قراردارد و این مسیر انتخاب شده سیاست های آینده ی منطقه را شکل خواهد داد.به دنبال این خط سیر می توان از یک سو مزیت ها ی را در نظر گرفت و ازسوی دیگر خطرات و تهدیدات ناشی از آلودگی های احتمالی رادیو اکتیوی و ضایعات هسته ای ونیز توسعه ی سلاح های هسته ای را باید در نظر داشت .


موضوع استفاده ی صلح آمیز از انرژی هسته ای و تکنولوژی مربوط به آن توسط بسیاری از کشور های منطقه بخصوص در چند سال اخیر دنبال گشته و مباحثی را در پی داشته .این تصادفی نیست که کشور های عربستان سعودی ،امارات متحده ی عربی ،قطر ،بحرین ، عمان ، یمن و مصردر یک سال گذشته همگی اعلام کرده اند قصد ایجا د یا بررسی برنامه ی هسته ای را دارند . تلاش هایی در گذشته به صورت مشکوک از طرف سوریه ، عراق صورت گرفته که توسط جنگند ه های اسرائیل در سال 1981 (عراق)و 2008(سوریه) عقیم ماند و به طور کلی جای نگرانی را باقی نگذاشت. در عین حال ایالات متحده  و متحدینش در جولای 2003 به بهانه ی تسلیحات کشتار جمعی به لشکرکشی علیه عراق دست زدند . بنابراین می توان ایران ، اسرائیل و ترکیه را در بحث هسته ای جدی وپیگیر چه در گذشته و چه در حال دانست . هرچند پاکستان را نباید به عنوان تنها بمب اتمی اسلامی از نظر دور داشت که در پی دستیابی هند به سلاح هسته ای در دهه ی 1970 ،جهت حفظ موازنه ی قدرت تمام تلاش خود را که خواست ملت پاکستان نیز بود انجام داد و اولین بمب هسته ای خود را در 1998 آزمایش کردتا هم موازنه نسبی ایجاد گردد و هم تحریم های آمریکا و سازمان ملل بی اثر و تدریجاً از مسیر خارج گردند. از زمان بحران موشکی کوبا در سال 1962 بین شوروی و آمریکا این بن بست هسته ای میان هند و پاکستان ،جدی ترین بن بست بود.

سفر چند روزه ی نیکولا سارکوزی در اواسط ماه ژانویه 2007 به کشورهای حاشیه خلیج فارس یعنی عربستان سعودی ، قطر و امارات متحده ی عربی به وضوح تمایل هسته ای این کشور ها را آشکار کرد.و عکس یادگاری گرفتن در کنار نیروگاه هسته ای ساخت فرانسه در کشورهای خود را در چند سال آینده به خود نوید دادند. این سه کشور از سارکوزی درخواست کردند که فرانسه اقدام به تاسیس نیروگاه های هسته ای در این کشور ها کند.گرچه بر اساس سیاست اعلانی سارکوزی و شیوخ عرب تاسیس این راکتور ها با اهداف صلح آمیز و به منظور اهداف اقتصادی و تامین انرژی مورد نیاز این کشور های نفتی صورت می پذیرد.

از اواسط دهه 1990 گزارش های متعددی در رسانه های غربی به چاپ رسیده اند که از تلاش عربستان سعودی به سمت تسلیحات هسته ای خبر می دهند. اولین زمزمه ها درباره ی حرکت عربستان به سمت تسلیحات هسته ای  با فرار محمد خلیوی ، دیپلمات عربستان سعودی در سازمان ملل ، در سال 1994 به آمریکا شنیده شد . خلیوی با انتشار اسنادی ادعا کرد که عربستان از سال 1975 و به دنبال شکست اعراب در جنگ 6 روزه با اسرائیل در 1976 برنامه ی تحقیقاتی خود را برای ساخت بمب هسته ای و مقابله با اسرائیل آغاز کرده است . به گفته ی او برنامه مذکور تحت نظارت و مدیریت شاهزاده سلطان بن عبد العزیز آل سعود ،وزیر دفاع وقت و برادر ملک، شکل گرفت و در مرکز تحقیقات هسته ای «الخرج» واقع در مجتمع نظامی السلیل به اجرا در آمد. طبق این برنامه متخصصان هسته ای خارجی برای کار بر روی تهیه کتابخانه ای در زمینه ی دانش هسته ای و برنامه های تسلیحات هسته ای از کشور های دیگر استخدام شدند و کارشناسان سعودی ماه ها در تاسیسات ساخت سلاح هسته ای پاکستان و عراق آموزش دیدند. البته مقامات سعودی مدارک خلیوی را جعلی خواندند و سخنان او را تکذیب کردند.

عربستان تحت فشار آمریکا یکی از امضاء کنندگان معاهده ی منع گسترش سلاح هسته ای NPT و پروتکل الحاقی است . به دنبال خرید موشک های S2CSS ازچین که قادر به حمل کلاهک هسته ای نیز می باشند ،عربستان را تحت فشار شدید آمریکا قرار داد و آنان را مجبور به پذیرش معاهده کرد .از دیگر دلایل گمانی زنی درباره ی برنامه هسته ای عربستان رابطه ی این کشور با پاکستان و حمایت مالی از برنامه های موشکی و هسته ای این کشور است . در می 1999 شاهزاده سلطان ابن عبد العزیز  از تاسیسات هسته ای و موشکی در کوهاتا معروف به آزمایشگاه های عبد القدیر خان دیدار کرد . پس از آزمایش هسته ای پاکستان در 1998 و متعاقب آن تحریم شدن این کشور ، عربستان تلاش کرد تا با فروش نفت ارزان به حمایت هایش ادامه دهد.

به دنبال سفر عبدالقدیر خان در نوامبر 1999 به بهانه ی شرکت در سمپوزیوم منابع اطلاعات در جهان اسلام تردید ها درباره ی اهداف هسته ای ریاض بیشتر شد ، به نحوی که عربستان همچنان امروز نیز به عنوان یکی ازمشتریان شبکه ی خان مورد سوء ظن است در دهه 1980 طبق اظهارات خلیوی ،عراق نیز به عنوان یکی از گزینه های مطرح در بحث حمایت مالی عربستان برای پیشبرد برنامه هسته ای خودبود.

اساساً هرکشوری در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا توسعه ی برنامه هسته ای را مورد بررسی قرار می دهد . در واقع در نگاه دولت های عرب خلیج فارس ،ایران به عنوان کشورمتنفع و سودمند از سقوط صدام در حال ظهور می باشد و تهدید بسیار بزرگتر برای همسایگان شده است . مقامات ایرانی به طور منظم وپیگیری به کشور های عرب خلیج فارس سفر می کنند تا آنها را از مقاصد صلح آمیز خود مخصوصاً بحث هسته ای مطمئن سازند.در بازی قدرت در خلیج فارس ،قدرت های خارج از منطقه بازیگران اصلی اندوهمسایگان ایران به نظر می رسد قانع باشند تا به عنوان تماشاچی و ناظر عمل کنند.این خودداری و حالت منفعلانه دولت های عرب خلیج فارس دو موضوع را منعکس می کندیکی بد گمانی آنان نسبت به ایران ودیگری اعتماد به ایالات متحده به عنوان  ضامن و تضمین کننده ی نهایی امنیت آنان . حال آنکه با توجه به اعمال تمایل اعراب به دارا بودن انرژی هسته ای، ما باید شاهد برافراشته شدن تاسیسات هسته ای توسط غرب در این کشورها بود . دوئل خطرناکی که می تواند آینده ی منطقه را با مخاطرات غیر قابل کنترلی روبرو کند ، چرا که کشور های عرب بسیار بی ثبات می باشند و خطر سقوط رژیم های محافظه کار عرب دور از انتظار نیست و این به معنی آن است کشوری عربی که انرژی هسته ای دارا می باشد ، در صورت افتادن در دام بنیاد گرایی به کشور غیر قابل پیشبینی در کنش های بین المللی تبدیل خواهد شد .و این به معنای آینده ی تاریک دراین منطقه ی پر چالش خواهد بود وآن را به انبار باروت تبدیل میکند که هر ان احتمال انفجار آن است و تنها یک جرقه لازم است ...