مطالعات خاورمیانه

در این وبلاگ سعی برآن است تا موضوعات علمی و خبری در زمینه ی مطالعات منطقه ی خاور میانه ارائه گردد.

جدول شاخص های اقتصادی مناطق و کشورها
نویسنده : امیر جعفری - ساعت ٧:٥٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۸/٢٦
 

منبع اصلی درآمد

صادرات

واردات

جمعیت

تولید ناخالص داخلی

درآمد سرانه

نام منطقه

...

16.280.000

16.210.000

6,692,030

60,587,016

9,012

کل دنیا

industrial supplies،capital goods،consumer goods

1,928,554

2,284,917

325,946

13,565,479

29,151

اروپا

 industrial supplies،capital goods،consumer goods

1,299,898

2,164,834

304,060

14,204.3   

45,230

ایالات متحده

Petroleum  and petroleum products

1356.7

1003.5

324,785

1,117,198

3,242

خاور میانه

 Petroleum, petrochemical products, fruits and nuts, carpets

 

86,965

65,933

71,956

385,142

   4,728

ایران

petroleum and petroleum products

234.950

2007

90.214

24,645

467,600

18,555

عربستان

crude oil،natural gas،reexports

175.485

210.0

4,484

163.296

2006

63,966

امارات متحده عربی

Agriculture and livestock ، foodstuffs،

Manufactures،textiles،apparel

137,113

201,964

73,914

794,228

10,031

ترکیه

Manufactures Cotton

Other agriculture ، textiles

29,356

52,771

81,527

162,818

2,031

مصر

crude oil، crude materials excluding fuels

38 billion

55.4 billion

28,945

000 . 112                      

788

عراق

Hightechnology equipment, and agricultural products ,cut diamonds

61.337

65,170

7,308

199,498

28,292

اسرائیل

Crude oil , coffee, fish, liquefied natural gas

7,583      

 

10,546

23,053

26,576

950

یمن

جدول شاخص های  اقتصادی مناطق و کشورها:ج 1


 

همانطور که در جدول مشاهده می کنید این شاخص ها وآماراز3 منبع یعنی سازمان ملل  و سایت سازمان سیا و صندوق بین المللی پول برداشت شده اند.تنها اطلاعات مربوط به منبع اصلی درآمد از سایت سیا می باشندو اطلاعات مربوط به شاخص واردات وصادرات خاورمیانه از سایت صندوق بین المللی پول می باشد و مابقی شاخص ها از سایت سازمان ملل دریافت شده است.

البته این آمار ها در سایت سازمان سیا به طور جمع بندی و جدا برای هر کشور ومنطقه وجود داشت اما با مواردی برخورد می شد که این آمار محقق را با شک وتردید روبه رو می کرد ودر گزینش اطلاعات از این سایت باید با احتیاط رفتار کرد و با مقایسه با آمار منابع دیگر اطمینان حاصل کرد .به عنوان نمونه آمار مربوط به جمعیت ایران در این سایت 66 میلیون در سال 2009 بیان شده در حالیکه در اکثر سایت ه این آمار بالای 71 میلیون می باشد وحتی در سایت مرکز آمار ایران طبق سرشماری 1385 جمعیت ایران در حدود 71.5 میلیون برشمرده شده است.

 

به هر حال با توجه به این آمار می توان به نتایج جالب دست یافت . با مقایسه تولید نا خالص داخلی  به اختلاف درآمدها می توان پی برد .این آمار که مربوط به سال 2008 میباشد ،تولید ناخالص جهان را بالای 60 تریلیون در نظر گرفته  که سهم کشورها کاملا مشخص است ،ایالات متحده در حدود 25 درصد این سهم را در اختیار دارد،این شاخص برای اتحادیه اروپا نیز بیش از 20 درصد می باشد .اما این شاخص برای خاورمیانه در سطح پایین در حدود 2 درصد است که درآمد اصلی منطقه نیز از نفت خام و مشتقات آن می باشد یعنی ما با یک اقتصاد تک محصولی روبه رو هستیم .این وابستگی به نفت در کشورهای عمده تولید کننده این محصول در منطقه تقریبا مشابه می باشد . 90درصد صادرات عربستان نفت و مشتقات ان است این درصد برای ایران 80 ،برای عراق 92  می باشد و برای دیگر کشور های صادر کننده نفت منطقه وضعیت به همین منوال است (1).

کشوراسرائیل که کشور تازه تاسیسی می باشد ،توانسته با اتکا به تکنولوژی روز در کشاورزی بیشترین برداشت محصول را داشته باشد.این کشور در سال 2008 ،بیش از 61 میلیارد دلار صادرات داشته است که با توجه به آمار دیگر کشورهای منطقه آمار خوبی می باشد.این در حالیست که میزان صادرات نفت ایران با صادرات اسرائیل در این سال نزدیک می باشد.دیگر کشور غیر نفتی منطقه مصر می باشد که پنبه ومنسوجات قسمت عمده صادرات آن را تشکیل می دهد.ترکیه نیز با صادرات منسوجات ، پوشاک ، محصولات غذایی و محصولات کشاورزی دلار های خود را تهیه می کند .

خاورمیانه وشمال آفریقا در حدود 69 درصد منابع نفتی جهان را در اختیار دارند .که سهم خاورمیانه به تنهایی 65 درصد است و این منابع بیشتر در حوزه خلیج فارس قرار دارند .عربستان با 25 درصد دارای بزرگترین ذخایر نفتی جهان می باشد . بیشتر صادرات نفت این منطقه به سمت کشور های صنعتی (اروپا،آمریکا وآسیای شرقی) روانه می شود ودر جهت پیشرفت و توسعه این کشورها مصرف می شود .این در حالیست که کشورهای صادر کننده نفت کماکان به تولیدات صنعتی این کشورها وابسته اند و از درآمد نفتی خود جهت شکوفایی اقتصادی وپیشرفت صنعتی استفاده نمی کنند که با  کاهش ذخایر نفتی این کشورها دچار مشکل خواهند شد. آمریکا 5% منابع دنیا را دارا می باشد اما 25% منابع جهان را مصرف می کند یعنی آمریکا بزرگترین مصرف کننده انرژی در جهان می باشد در عین حال بیشترین تولید ناخالص داخلی نیز متعلق به این کشور است .آمریکا خود نیز دارای چاههای نفتی متعددی است اما وارد کننده عمده نیز می باشد و حتی به تزریق نفت به چاههای نفتی نیز مبادرت می ورزد .این عمل به دلیل این می باشد که هزینه وارد کردن نفت از هزینه برداشت آن در داخل به صرفه تر است و دیگر آنکه با حفظ منابع استراتژیک نفتی خود هم بر بازار نفت تاثیر می گذارد وهم برای آینده ذخایر مطمئنی را در اختیار خواهد داشت .

باتوجه به آمار سازمان ملل در سال های 2006 ،2007 و2008 ما شاهد افزایش قابل توجه درآمد ناخالص داخلی منطقه می باشیم واین حکایت از افزایش قابل ملاحظه قیمت نفت دارد، یعنی این شاخص  از 770 میلیارد دلار در سال 2006 به یک تریلیون و 117 میلیارد دلار رسید.

در اینجا به خود نفت واهمیت این ماده می پردازیم .نفت هنگامی با اهمیت شد که کاربرد صنعتی پیدا کرد.و به زمان جنگ جهانی اول باز می گردد ،هنگامی که بریتانیا سوخت کشتی های خود را از زغال سنگ به نفت تغییر داد .در اوایل نفت در ایران و در عراق مورد بهره برداری قرار گرفت که در ایران توسط ویلیام دارسی در مسجد سلیمان نفت استتخراج شد . وبه ترتیب در حوزه خلیج فارس و عربستان شرکت های اروپایی و آمریکایی به استخراج نفت پرداختند.

اوپک به ابتکار ونزوئلا و عربستان پا گرفت که برای کنترل قیمت نفت جهت عدم کاهش آن در دهه 1960  تاسیس شد. بعد از این دوره مسائلی در افزایش قیمت نفت و نوسانات این بازار نقش داشته اند . اولین مورد خروج انگلیس به خاطر مشکلات مالی از حوزه شرق کانال سوئز بود .جنگ اعراب و اسرائیل در 1973 وتحریم نفتی باعث افزایش چشمگیر قیمت نفت شد .انقلاب ایران در1979 ،جنگ ایران و عراق ، اشغال کویت توسط عراق  وجنگ دوم خلیج فارس نیز بر نوسانات قیمت نفت تاثیرگذار بوده اند.در مورد افزایش قیمت نفت چند نظریه وجود دارند که دو نظریه مربوط به نظریه توطئه و نقش آمریکا و انگلیس مربوط است .ونظریه دیگر نظریه علمی است و به عوامل بعد از جنگ جهانی دوم و دوران بازسازی اروپا و تبدیل شدن  آمریکا به واردکننده نفت و تغییر ساختاری می پردازد.

منابع :

ج1 :

الف -آمار مربوط به درآمد سرانه ،تولید ناخالص داخلی ،جمعیت ،واردات وصادرات از سایت سازمان ملل

 

http://data.un.org/Data.aspx?q=trade&d=ComTrade&f=_l1Code%3a1

 

http://data.un.org/Data.aspx?q=gdp&d=SNAAMA&f=grID%3a101%3bcurrID%3aUSD

%3bpcFlag%3a1

 

http://data.un.org/Data.aspx?q=gdp&d=WDI&f=Indicator_Code%3aNY.GDP.MKTP.C D

 

http://data.un.org/Data.aspx?q=population&d=WDI&f=Indicator_Code%3aSP.POP.TOTL

 ب- آمار مربوط به منبع اصلی درآمد

 

https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html

ج- آمار مربوط به صادرات و واردات خاور میانه

 

http://www.imf.org/external/pubs/ft/reo/2009/MCD/eng/mreo0509.htm      

 

1- شاخص مربوط به درصد درامد حاصل از فروش نفت در صادرات کشورها از سایت سازمان سیا و پروفایل های مربوط به کشورها برداشت شده است:

 

 https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html